{"id":595,"date":"2024-03-27T21:34:13","date_gmt":"2024-03-27T21:34:13","guid":{"rendered":"https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/?p=595"},"modified":"2024-03-30T16:22:38","modified_gmt":"2024-03-30T16:22:38","slug":"leidir-til-ad-draga-ur-losun-i-matvaelaframleidslu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/leidir-til-ad-draga-ur-losun-i-matvaelaframleidslu\/","title":{"rendered":"Lei\u00f0ir til a\u00f0 draga \u00far losun \u00ed matv\u00e6laframlei\u00f0slu"},"content":{"rendered":"\n<p>\u00ddmsar lei\u00f0ir eru f\u00e6rar til a\u00f0 draga \u00far losun fr\u00e1 matv\u00e6laframlei\u00f0slu. Me\u00f0al \u00feessara lei\u00f0a er samdr\u00e1ttur \u00ed notkun tilb\u00fains \u00e1bur\u00f0ar og annarra a\u00f0fanga, orkuskipti, framlei\u00f0slust\u00fdring, b\u00e6tt n\u00fdting b\u00fafj\u00e1r\u00e1bur\u00f0ar og annarra l\u00edfr\u00e6nna efna, f\u00f3\u00f0urst\u00fdring, beitarst\u00fdring og s\u00ed\u00f0ast en ekki s\u00edst me\u00f0 b\u00e6ttri landnotkun. Einnig er oft m\u00f6gulegt a\u00f0 draga \u00far losun vi\u00f0 framlei\u00f0slu og flutninga a\u00f0fanga.<\/p>\n\n\n\n<p>Fyrirsj\u00e1anlegt er a\u00f0&nbsp; kolefnisspor matv\u00e6la fari l\u00e6kkandi \u00e1 n\u00e6stu \u00e1rum vegna a\u00f0ger\u00f0a \u00ed loftslagsm\u00e1lum. H\u00e9r m\u00e1 nefna orkuskipti, \u00fatf\u00f6sun HFC-k\u00e6limi\u00f0la, fram\u00fer\u00f3un \u00ed h\u00f6nnun og n\u00fdtingu umb\u00fa\u00f0a, breyttar a\u00f0fer\u00f0ir vi\u00f0 me\u00f0h\u00f6ndlun \u00fargangs og v\u00e6ntanlegt \u00e1tak vi\u00f0 endurheimt vistkerfa og bindingu kold\u00edox\u00ed\u00f0s \u00far andr\u00famslofti me\u00f0 landgr\u00e6\u00f0slu og sk\u00f3gr\u00e6kt.<\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Framlei\u00f0slust\u00fdring<\/h5>\n\n\n\n<p>Framlei\u00f0slust\u00fdring \u00ed \u00fe\u00e1gu loftslagsm\u00e1la sn\u00fdst \u00ed raun um a\u00f0 halda sem mestri framlei\u00f0slu me\u00f0 sem minnstri nett\u00f3losun gr\u00f3\u00f0urh\u00fasalofttegunda. Framlei\u00f0slust\u00fdring getur m.a. falist \u00ed a\u00f0 draga \u00far tiltekinni framlei\u00f0slu, h\u00e1marka framlei\u00f0slu mi\u00f0a\u00f0 vi\u00f0 a\u00f0f\u00f6ng, a\u00f0 b\u00e6ta frj\u00f3semi \u00ed d\u00fdrahaldi og a\u00f0 f\u00e6kka b\u00faf\u00e9. F\u00e6kkun lei\u00f0ir alla jafna til minni framlei\u00f0slu, en dregur jafnframt n\u00e6r undantekningarlaust \u00far losun gr\u00f3\u00f0urh\u00fasalofttegunda, s\u00e9rstaklega \u00ed greinum eins og sau\u00f0fj\u00e1rr\u00e6kt og nautgripar\u00e6kt \u00fear sem losun fr\u00e1 gripunum sj\u00e1lfum \u00e1 st\u00e6rstan \u00fe\u00e1tt \u00ed heildarkolefnissporinu. \u00cd \u00fev\u00ed sambandi myndi t.d. f\u00e6kkun sau\u00f0fj\u00e1r \u00e1 miki\u00f0 beittum sv\u00e6\u00f0um skila mestum \u00e1rangri, svo og f\u00e6kkun \u00e1 sv\u00e6\u00f0um \u00fear sem afur\u00f0ir eftir hverja vetrarf\u00f3\u00f0ra\u00f0a kind eru minnstar. Reyndar eru \u00feetta gjarnan s\u00f6mu sv\u00e6\u00f0in. Vei\u00f0istj\u00f3rnun lei\u00f0ir af s\u00e9r b\u00e6tt \u00e1stand fiskistofna en ol\u00edunotkun vi\u00f0 fiskvei\u00f0ar er m.a. h\u00e1\u00f0 \u00e1standi stofna en einnig vei\u00f0arf\u00e6rum, aflamagni, fjarl\u00e6g\u00f0 fr\u00e1 mi\u00f0um, straumum og ve\u00f0ri.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"2560\" height=\"1707\" src=\"https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/knut-troim-tEjBzUns8SQ-unsplash-scaled.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-609\" srcset=\"https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/knut-troim-tEjBzUns8SQ-unsplash-scaled.jpg 2560w, https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/knut-troim-tEjBzUns8SQ-unsplash-300x200.jpg 300w, https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/knut-troim-tEjBzUns8SQ-unsplash-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/knut-troim-tEjBzUns8SQ-unsplash-768x512.jpg 768w, https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/knut-troim-tEjBzUns8SQ-unsplash-1536x1024.jpg 1536w, https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/knut-troim-tEjBzUns8SQ-unsplash-2048x1365.jpg 2048w, https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/knut-troim-tEjBzUns8SQ-unsplash-1148x765.jpg 1148w\" sizes=\"auto, (max-width: 2560px) 100vw, 2560px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">B\u00e6tt n\u00fdting b\u00fafj\u00e1r\u00e1bur\u00f0ar<\/h5>\n\n\n\n<p>B\u00e6ta m\u00e1 n\u00fdtingu b\u00fafj\u00e1r\u00e1bur\u00f0ar og draga \u00far \u00fe\u00f6rf fyrir tilb\u00fainn \u00e1bur\u00f0 me\u00f0 vali \u00e1 dreifingart\u00edma og dreifingara\u00f0fer\u00f0. Sl\u00edkt krefst hins vegar \u00farb\u00f3ta \u00ed t\u00e6kni vi\u00f0 n\u00fdtingu b\u00fafj\u00e1r\u00e1bur\u00f0ar, uppl\u00fdsinga um efnainnihald jar\u00f0vegs og b\u00fafj\u00e1r\u00e1bur\u00f0ar og \u00e1\u00e6tlanager\u00f0ar um dreifingu og n\u00e6ringarefnasamsetningu \u00e1bur\u00f0ar. Ein \u00feeirra t\u00e6knilausna sem reynd hefur veri\u00f0 me\u00f0 g\u00f3\u00f0um \u00e1rangri h\u00e9rlendis er ni\u00f0urfelling, \u00fear sem \u00e1bur\u00f0inum er sprauta\u00f0 ni\u00f0ur \u00ed sv\u00f6r\u00f0inn. \u00deessi a\u00f0fer\u00f0 stu\u00f0lar a\u00f0 betri n\u00fdtingu \u00e1bur\u00f0arins og minna tapi n\u00e6ringarefna vegna afrennslis. H\u00e6gt er a\u00f0 minnka losun me\u00f0 breyttri og b\u00e6ttri geymslu og betri me\u00f0h\u00f6ndlun b\u00fafj\u00e1r\u00e1bur\u00f0ar. Meiri losun \u00e1 s\u00e9r sta\u00f0 \u00ed votgeymslum en \u00ed \u00feurrgeymslum, sem \u00fe\u00fd\u00f0ir a\u00f0 s\u00ed\u00f0arnefndi valkosturinn er alla jafna betri fr\u00e1 loftslagssj\u00f3narmi\u00f0i. Ein lei\u00f0 til a\u00f0 draga \u00far losun fr\u00e1 votgeymslum er a\u00f0 geyma \u00e1bur\u00f0inn \u00ed loft\u00fe\u00e9ttu r\u00fdmi me\u00f0 sem minnstu yfirbor\u00f0sflatarm\u00e1li. Minni losun \u00fat \u00ed andr\u00famslofti\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0ir e\u00f0li m\u00e1lsins samkv\u00e6mt a\u00f0 meira er eftir af n\u00fdtilegum \u00e1bur\u00f0arefnum \u00ed \u00fev\u00ed sem \u00e1 endanum er bori\u00f0 \u00e1 og \u00fear me\u00f0 er um lei\u00f0 dregi\u00f0 \u00far \u00fe\u00f6rf fyrir tilb\u00fainn \u00e1bur\u00f0.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"986\" height=\"445\" src=\"https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/biogasplant.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-596\" srcset=\"https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/biogasplant.png 986w, https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/biogasplant-300x135.png 300w, https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/biogasplant-768x347.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 986px) 100vw, 986px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Me\u00f0 gasger\u00f0 b\u00fafj\u00e1r\u00e1bur\u00f0ar (metangasvinnslu) v\u00e6ri h\u00e6gt a\u00f0 koma n\u00e6r alveg \u00ed veg fyrir losun metans vegna geymslu \u00e1bur\u00f0arins, auk \u00feess sem losun gla\u00f0lofts myndi minnka verulega. Gasger\u00f0in myndi gefa af s\u00e9r n\u00fdtanlegt metan sem g\u00e6ti fr\u00e6\u00f0ilega s\u00e9\u00f0 komi\u00f0 \u00ed sta\u00f0 eldsneytis sem n\u00fdtt er \u00ed landb\u00fana\u00f0i og \u00fear me\u00f0 komi\u00f0 \u00ed veg fyrir losun sem ella hef\u00f0i or\u00f0i\u00f0 vi\u00f0 brennslu eldsneytisins. Au\u00f0vita\u00f0 \u00feyrfti \u00fe\u00f3 a\u00f0 leysa \u00fdmis t\u00e6knileg m\u00e1l var\u00f0andi v\u00e9lar \u00e1\u00f0ur en af \u00fev\u00ed g\u00e6ti or\u00f0i\u00f0. Gasger\u00f0in hefur \u00fea\u00f0 l\u00edka \u00ed f\u00f6r me\u00f0 s\u00e9r a\u00f0 fasta efni\u00f0 sem eftir stendur n\u00fdtist betur til \u00e1bur\u00f0ar en \u00f3me\u00f0h\u00f6ndla\u00f0ur b\u00fafj\u00e1r\u00e1bur\u00f0ur, \u00feannig a\u00f0 gasger\u00f0in er l\u00edka til \u00feess fallin a\u00f0 draga \u00far \u00fe\u00f6rf fyrir tilb\u00fainn \u00e1bur\u00f0. Auk \u00feess ver\u00f0ur \u00feetta efni einsleitara en ella og \u00fev\u00ed au\u00f0veldara \u00ed bl\u00f6ndun, d\u00e6lingu og dreifingu. \u00c1bur\u00f0urinn ver\u00f0ur ekki eins \u00e6tandi fyrir pl\u00f6ntur fyrst eftir dreifingu og \u00feessu til vi\u00f0b\u00f3tar dregur gasger\u00f0 \u00far lyktarmengun fr\u00e1 geymslu tilb\u00fains \u00e1bur\u00f0ar og f\u00e6kkar sj\u00fakd\u00f3msvaldandi \u00f6rverum og illgresisfr\u00e6jum verulega. Loks gefur gasger\u00f0in t\u00e6kif\u00e6ri \u00e1 n\u00fdtingu annarra l\u00edfr\u00e6nna leifa sem falla til \u00e1 vi\u00f0komandi b\u00fdli.<\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Minni notkun tilb\u00fains \u00e1bur\u00f0ar<\/h5>\n\n\n\n<p>\u00cd m\u00f6rgum tilvikum v\u00e6ri tilt\u00f6lulega au\u00f0velt a\u00f0 draga \u00far notkun tilb\u00fains \u00e1bur\u00f0ar, m.a. me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 n\u00fdta betur \u00feau \u00e1bur\u00f0arefni sem til falla. \u00cd \u00feessu sambandi \u00fearf \u00fe\u00f3 a\u00f0 hafa \u00ed huga a\u00f0 breytingin lei\u00f0i ekki til verulegs samdr\u00e1ttar \u00ed framlei\u00f0slu, me\u00f0 \u00feeim aflei\u00f0ingum a\u00f0 framlei\u00f0sla dregst saman e\u00f0a a\u00f0 taka \u00feurfi st\u00e6rra landsv\u00e6\u00f0i til r\u00e6ktunar til a\u00f0 halda sama framlei\u00f0slumagni. \u00cd sl\u00edkum tilvikum g\u00e6ti breytingin hugsanlega leitt til st\u00e6rra kolefnisspors. A\u00f0alatri\u00f0i\u00f0 \u00ed \u00feessu sambandi er a\u00f0 \u00e1bur\u00f0argj\u00f6f mi\u00f0ist alltaf vi\u00f0 \u00fearfir plantnanna og getu \u00feeirra \u00e1 hverjum t\u00edma til a\u00f0 n\u00fdta \u00e1bur\u00f0inn. \u00c1bur\u00f0argj\u00f6f umfram \u00fearfir er sl\u00e6mur kostur, b\u00e6\u00f0i fyrir loftslagi\u00f0 og afkomu vi\u00f0komandi b\u00farekstrara\u00f0ila. Einnig er m\u00f6gulegt a\u00f0 draga \u00far losun vi\u00f0 framlei\u00f0slu \u00e1 tilb\u00fanum \u00e1bur\u00f0i, b\u00e6\u00f0i me\u00f0 breyttum framlei\u00f0slua\u00f0fer\u00f0um (notkun <span class=\"tooltips \" style=\"\" title=\"Tala\u00f0 er um gr\u00e6nt vetni \u00feegar vetni er framleitt me\u00f0 rafgreiningu vatns og endurn\u00fdjanleg raforka notu\u00f0 vi\u00f0 rafgreininguna. Gr\u00e1tt vetni er jafnan framleitt \u00far jar\u00f0gasi. Tala\u00f0 er um bl\u00e1tt vetni \u00feegar vetni er framleitt \u00far jar\u00f0gasi en kold\u00edox\u00ed\u00f0i\u00f0 sem myndast vi\u00f0 framlei\u00f0sluna er fanga\u00f0 og geymt (CCS).\">gr\u00e6ns<\/span> vetnis) og me\u00f0 notkun mengunarvarnab\u00fana\u00f0ar (t.d. til a\u00f0 draga \u00far losun gla\u00f0lofts vi\u00f0 framlei\u00f0slu \u00e1 saltp\u00e9turss\u00fdru).<\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Beitarst\u00fdring<\/h5>\n\n\n\n<p>T\u00f6luver\u00f0 \u00f3vissa er enn \u00ed mati \u00e1 losun gr\u00f3\u00f0urh\u00fasalofttegunda fr\u00e1 beitarlandi og a\u00f0 sama skapi r\u00edkir t\u00f6luver\u00f0 \u00f3vissa um \u00e1rangur beitarst\u00fdringar hva\u00f0 \u00feetta var\u00f0ar. Betri uppl\u00fdsingar f\u00e1st v\u00e6ntanlega \u00e1 n\u00e6stu \u00e1rum eftir \u00fev\u00ed sem verkefninu <em>Kortlagning gr\u00f3\u00f0urau\u00f0lindarinnar<\/em> vindur fram og \u00feegar fyrir liggja ni\u00f0urst\u00f6\u00f0ur \u00far \u00e1taksverkefni \u00ed tengslum vi\u00f0 a\u00f0ger\u00f0a\u00e1\u00e6tlun \u00ed loftslagsm\u00e1lum sem sn\u00fdr a\u00f0 b\u00e6ttu b\u00f3khaldi var\u00f0andi losun og bindingu vegna landnotkunar (<a href=\"https:\/\/www.stjornarradid.is\/verkefni\/umhverfi-og-natturuvernd\/loftslagsmal\/adgerdaaaetlun-i-loftslagsmalum\/\">a\u00f0ger\u00f0 I6<\/a>). Almennt er \u00fe\u00f3 h\u00e6gt a\u00f0 fullyr\u00f0a a\u00f0 beit \u00e1 landi \u00ed hnignun valdi hva\u00f0 mestri losun.<\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">F\u00f3\u00f0urst\u00fdring<\/h5>\n\n\n\n<p>H\u00e6gt er a\u00f0 breyta f\u00f3\u00f0run j\u00f3rturd\u00fdra \u00feannig a\u00f0 metanmyndun minnki. Fr\u00e6\u00f0ilega s\u00e9\u00f0 v\u00e6ri t.d. h\u00e6gt a\u00f0 b\u00e6ta \u00fe\u00f6rungnum <em>Asparogopsis taxiformis<\/em> \u00fat \u00ed f\u00f3\u00f0ri\u00f0, \u00fe.e.a.s. \u00e1 \u00feeim t\u00edma \u00feegar d\u00fdrin eru \u00e1 gj\u00f6f (\u00e1 h\u00fasi e\u00f0a \u00ed h\u00f3lfum utandyra). F\u00e6\u00f0ub\u00f3tarefni af \u00feessu tagi geta haft talsver\u00f0 \u00e1hrif \u00e1 metanmyndun j\u00f3rturd\u00fdra ef marka m\u00e1 fyrirliggjandi ranns\u00f3knir \u00e1 ranns\u00f3knastofum. Hugsanlega g\u00e6tu fleiri \u00fe\u00f6rungategundir skila\u00f0 \u00e1l\u00edka \u00e1rangri, en ranns\u00f3knir skortir til a\u00f0 h\u00e6gt s\u00e9 a\u00f0 fullyr\u00f0a um \u00fea\u00f0. \u00d6llum breytingum \u00e1 f\u00f3\u00f0run fylgir einhver \u00e1h\u00e6tta, svo sem vegna \u00f3vissu um \u00e1hrif \u00e1 d\u00fdrin og \u00e1 brag\u00f0 og g\u00e6\u00f0i afur\u00f0arinnar. Hj\u00e1 Landb\u00fana\u00f0arh\u00e1sk\u00f3la \u00cdslands er unni\u00f0 a\u00f0 frekari ranns\u00f3knum \u00e1 \u00feessu svi\u00f0i.<\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Framlei\u00f0sla og notkun orkujurta<\/h5>\n\n\n\n<p>\u00ddmsir m\u00f6guleikar kunna a\u00f0 liggja \u00ed framlei\u00f0slu og notkun orkujurta, \u00fe.m.t. repju, og er \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 kanna \u00feessa m\u00f6guleika n\u00e1nar. Brennsla repjuol\u00edu telst kolefnishlutlaus og aukin notkun hennar \u00ed matv\u00e6laframlei\u00f0slu myndi \u00fev\u00ed draga \u00far losun vegna eldsneytisnotkunar, auk \u00feess a\u00f0 b\u00e6ta orku\u00f6ryggi. Telja ver\u00f0ur \u00fe\u00f3 \u00e1 m\u00f3ti \u00fe\u00e1 losun sem ver\u00f0ur t.a.m. vegna notkunar \u00e1bur\u00f0ar og annarra a\u00f0fanga vi\u00f0 framlei\u00f0slu ol\u00edunnar.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"576\" src=\"https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/pexels-mike-bird-4114493-1024x576.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-601\" srcset=\"https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/pexels-mike-bird-4114493-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/pexels-mike-bird-4114493-300x169.jpg 300w, https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/pexels-mike-bird-4114493-768x432.jpg 768w, https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/pexels-mike-bird-4114493-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/pexels-mike-bird-4114493-1359x765.jpg 1359w, https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/pexels-mike-bird-4114493.jpg 1919w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Orkuskipti<\/h5>\n\n\n\n<p>Ol\u00edunotkun er s\u00e1 losunar\u00fe\u00e1ttur sem langmestu m\u00e1li skiptir vi\u00f0 fiskvei\u00f0ar og er notkunin m.a. h\u00e1\u00f0 \u00e1standi fiskistofna, vei\u00f0istj\u00f3rnun, orkun\u00fdtni skipa, vei\u00f0arf\u00e6rum, aflamagni, samsetningu afla, fjarl\u00e6g\u00f0 fr\u00e1 mi\u00f0um, straumum og ve\u00f0ri. \u00ddmsar lei\u00f0ir eru til sko\u00f0unar til a\u00f0 draga \u00far losun gr\u00f3\u00f0urh\u00fasalofttegunda vegna fiskvei\u00f0a, svo sem \u00edbl\u00f6ndun l\u00edfr\u00e6ns eldsneytis og rafv\u00e6\u00f0ingu hafna og minni b\u00e1ta. <\/p>\n\n\n\n<p>Enda \u00fe\u00f3tt orkunotkun vegi alla jafna ekki \u00feungt \u00ed kolefnisspori landb\u00fana\u00f0ar liggja \u00fear t\u00e6kif\u00e6ri til a\u00f0 draga \u00far losun. \u00deessi t\u00e6kif\u00e6ri tengjast m.a. hugsanlegri gasger\u00f0 e\u00f0a framlei\u00f0slu orkujurta \u00e1 vi\u00f0komandi b\u00fdli, en \u00e1 n\u00e6stu \u00e1rum er einnig l\u00edklegt a\u00f0 t\u00e6kif\u00e6ri opnist til a\u00f0 skipta \u00fat d\u00edsilkn\u00fanum dr\u00e1ttarv\u00e9lum og \u00f6\u00f0rum t\u00e6kjum og taka rafkn\u00fain e\u00f0a metankn\u00fain t\u00e6ki \u00ed notkun \u00ed \u00feeirra sta\u00f0. \u00dear vi\u00f0 b\u00e6tast svo t\u00e6kif\u00e6ri sem kunna a\u00f0 liggja \u00ed b\u00e6ttri orkun\u00fdtingu, \u00fe\u00f3 a\u00f0 \u00fear s\u00e9 ekki beinl\u00ednis um orkuskipti a\u00f0 r\u00e6\u00f0a. Losun vegna flutninga \u00e1 hr\u00e1efnum og afur\u00f0um mun minnka eftir \u00fev\u00ed sem orkuskiptum vindur fram.<\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Plast og pappi<\/h5>\n\n\n\n<p>Plast er nota\u00f0 v\u00ed\u00f0a \u00ed matv\u00e6laframlei\u00f0slu, m.a. sem heyr\u00falluplast, yfirbrei\u00f0sluplast, vei\u00f0arf\u00e6ri og \u00ed umb\u00fa\u00f0ir. Pappi er einnig nota\u00f0ur \u00ed umb\u00fa\u00f0ir. H\u00e6gt er a\u00f0 draga \u00far losun vegna umb\u00fa\u00f0anotkunar me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 breyta notkun og draga \u00far s\u00f3un. \u00de\u00e1 er hugsanlega h\u00e6gt a\u00f0 draga \u00far losun me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 auka hlut endurn\u00fdjanlegra a\u00f0fanga og b\u00e6ta me\u00f0fer\u00f0. Mikilv\u00e6gt er a\u00f0 koma pappa og plasti sem n\u00fdtt er \u00ed matv\u00e6laframlei\u00f0slu \u00ed r\u00e9ttan farveg eftir notkun.<\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">B\u00e6tt n\u00fdting hli\u00f0arafur\u00f0a og affalla<\/h5>\n\n\n\n<p>Til a\u00f0 l\u00e1gmarka kolefnisspor er mikilv\u00e6gt a\u00f0 h\u00e1marka framlei\u00f0slu mi\u00f0a\u00f0 vi\u00f0 a\u00f0f\u00f6ng en einnig hefur fulln\u00fdting afur\u00f0a sem og n\u00fdting hli\u00f0arafur\u00f0a og affalla mikil \u00e1hrif. Fr\u00e1b\u00e6r \u00e1rangur hefur n\u00e1\u00f0st \u00ed n\u00fdtingu hli\u00f0arafur\u00f0a og affalla \u00ed sj\u00e1var\u00fatvegi og hafa t.d. \u00fdmiss konar heilsu- og l\u00e6kningav\u00f6rur veri\u00f0 unnar \u00far fiskro\u00f0i, auk \u00feess sem le\u00f0ur \u00far fiskro\u00f0i hefur veri\u00f0 n\u00fdtt \u00ed t\u00edskuv\u00f6rur. H\u00e6gt er a\u00f0 n\u00fdta hli\u00f0arafur\u00f0ir og aff\u00f6ll \u00ed gar\u00f0yrkju \u00ed alls kyns framlei\u00f0slu, svo sem trefjaefni til \u00edbl\u00f6ndunar \u00ed matv\u00e6li og kryddbl\u00f6ndur.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"342\" src=\"https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/fisktorfa-1024x342.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-605\" srcset=\"https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/fisktorfa-1024x342.jpg 1024w, https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/fisktorfa-300x100.jpg 300w, https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/fisktorfa-768x256.jpg 768w, https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/fisktorfa.jpg 1379w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">\u00dargangur<\/h5>\n\n\n\n<p>B\u00e6tt me\u00f0h\u00f6ndlun \u00fargangs sem fellur til \u00ed matv\u00e6laframlei\u00f0slu getur \u00e1tt talsver\u00f0an \u00fe\u00e1tt \u00ed a\u00f0 draga \u00far losun gr\u00f3\u00f0urh\u00fasalofttegunda \u00ed starfseminni, jafnvel \u00fe\u00f3tt \u00feessi li\u00f0ur vegi sjaldan mj\u00f6g \u00feungt \u00ed heildarkolefnissporinu. \u00cd \u00feessu sambandi er mikilv\u00e6gast a\u00f0 koma \u00ed veg fyrir a\u00f0 l\u00edfr\u00e6nn \u00fargangur endi \u00ed ur\u00f0un, sem alla jafna er versti valkosturinn \u00ed \u00fargangsm\u00e1lum m.t.t. loftslagsm\u00e1la. B\u00e6tt n\u00fdting l\u00edfr\u00e6nna efna dregur jafnframt \u00far \u00e1bur\u00f0ar\u00fe\u00f6rf (\u00fear sem \u00fea\u00f0 \u00e1 vi\u00f0), auk \u00feess sem b\u00e6tt n\u00fdting au\u00f0linda almennt er til \u00feess fallin a\u00f0 l\u00e6kka rekstrarkostna\u00f0 og auka ver\u00f0m\u00e6ti. Flutningar \u00fargangs til me\u00f0h\u00f6ndlunar \u00e1 l\u00edka sinn \u00fe\u00e1tt \u00ed losuninni og \u00fev\u00ed skiptir m\u00e1li a\u00f0 draga sem mest \u00far sl\u00edkum flutningum og b\u00e6ta n\u00fdtingu flutningst\u00e6kja.<\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Landnotkun<\/h5>\n\n\n\n<p>\u00c1 \u00cdslandi er losun fr\u00e1 framr\u00e6stu votlendi og fr\u00e1 \u00f6\u00f0ru landb\u00fana\u00f0arlandi \u00ed hnignun mikil. \u00deessa losun \u00fearf a\u00f0 st\u00f6\u00f0va, svo sem me\u00f0 endurheimt votlendis, me\u00f0 endurheimt n\u00e1tt\u00farulegra sk\u00f3ga (svo sem birkisk\u00f3ga), me\u00f0 fri\u00f0un illa farinna landsv\u00e6\u00f0a og verndun og var\u00f0veislu lands \u00fear sem binding kolefnis \u00e1 s\u00e9r sta\u00f0 e\u00f0a getur \u00e1tt s\u00e9r sta\u00f0. \u00dear sem losun fr\u00e1 landi er mj\u00f6g mikil h\u00e9rlendis liggja auglj\u00f3slega mikil t\u00e6kif\u00e6ri \u00ed b\u00e6ttri landnotkun. \u00deetta \u00e1 s\u00e9rstaklega vi\u00f0 um \u00fe\u00e6r b\u00fagreinar sem ganga \u00fat \u00e1 a\u00f0 n\u00fdta land. \u00deessi t\u00e6kif\u00e6ri sn\u00faast \u00ed reynd um a\u00f0 st\u00e6kka kolefnisfor\u00f0ann \u00ed landi og gr\u00f3\u00f0ri, \u00fe.e. me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 var\u00f0veita kolefnisr\u00edkan jar\u00f0veg og stu\u00f0la a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 for\u00f0inn st\u00e6kki \u00e1r fr\u00e1 \u00e1ri.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/nancy-o-connor-udOtFsnAJR8-unsplash-1024x683.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-602\" srcset=\"https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/nancy-o-connor-udOtFsnAJR8-unsplash-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/nancy-o-connor-udOtFsnAJR8-unsplash-300x200.jpg 300w, https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/nancy-o-connor-udOtFsnAJR8-unsplash-768x512.jpg 768w, https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/nancy-o-connor-udOtFsnAJR8-unsplash-1536x1024.jpg 1536w, https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/nancy-o-connor-udOtFsnAJR8-unsplash-2048x1365.jpg 2048w, https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/nancy-o-connor-udOtFsnAJR8-unsplash-1148x765.jpg 1148w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>R\u00e6ktunara\u00f0fer\u00f0ir skipta miklu m\u00e1li fyrir vi\u00f0hald og uppbyggingu kolefnisfor\u00f0ans. \u00deannig getur \u00fea\u00f0 eitt a\u00f0 draga \u00far pl\u00e6gingum e\u00f0a minnka pl\u00e6gingard\u00fdpt haft miki\u00f0 a\u00f0 segja. S\u00f6mulei\u00f0is er aukin notkun l\u00edfr\u00e6ns \u00e1bur\u00f0ar \u00ed sta\u00f0 einh\u00e6fs steinefna\u00e1bur\u00f0ar til \u00feess fallin a\u00f0 vi\u00f0halda for\u00f0anum og sama m\u00e1 segja um a\u00f0fer\u00f0ir l\u00edfr\u00e6ns landb\u00fana\u00f0ar. \u00dear er megin\u00e1hersla l\u00f6g\u00f0 \u00e1 a\u00f0 b\u00faa til og n\u00fdta n\u00e6ringarr\u00edkan \u00e1bur\u00f0 \u00far n\u00e1nasta umhverfi, auk \u00feess sem \u00f3heimilt er a\u00f0 nota tilb\u00fainn \u00e1bur\u00f0. Jafnframt er leitast vi\u00f0 a\u00f0 velja og r\u00e6kta upp tegundir sem eru sem minnst h\u00e1\u00f0ar \u00e1bur\u00f0i og geta jafnvel n\u00fdtt k\u00f6fnunarefni \u00far andr\u00famsloftinu (t.d. sm\u00e1ri og a\u00f0rar belgjurtir). Einnig er h\u00e6gt a\u00f0 beita skiptir\u00e6ktun til a\u00f0 n\u00fdta landi\u00f0 sem best \u00e1n \u00feess a\u00f0 ganga \u00e1 kolefnisfor\u00f0ann.<\/p>\n\n\n\n<p>R\u00e6ktun limger\u00f0a til a\u00f0 skapa skj\u00f3l fyrir gr\u00f3\u00f0ur \u00e1 t\u00fanum og engjum er vel \u00feekkt og \u00e1rangursr\u00edk lei\u00f0 til a\u00f0 auka uppskerumagn af hverri flatareiningu, \u00e1n \u00feess a\u00f0 til komi aukin \u00e1bur\u00f0argj\u00f6f. \u00deessari a\u00f0fer\u00f0 er m.a. beitt \u00ed r\u00edkum m\u00e6li \u00ed l\u00edfr\u00e6num landb\u00fana\u00f0i. Enn eitt r\u00e1\u00f0 til a\u00f0 vi\u00f0halda kolefnisfor\u00f0anum er a\u00f0 l\u00e1gmarka \u00fea\u00f0 flatarm\u00e1l lands sem er \u00e1n gr\u00f3\u00f0ur\u00feekju \u00e1 hverjum t\u00edma, \u00fear sem vi\u00f0 sl\u00edkar a\u00f0st\u00e6\u00f0ur er mikil h\u00e6tta \u00e1 jar\u00f0vegsrofi vegna foks. Gr\u00ed\u00f0arlegt magn kolefnis tapast \u00e1 hverju \u00e1ri h\u00e9rlendis vegna uppbl\u00e1sturs.<\/p>\n\n\n\n<p>Landgr\u00e6\u00f0sla getur l\u00e6kka\u00f0 kolefnisspor \u00ed matv\u00e6laframlei\u00f0slu verulega, annars vegar me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 st\u00f6\u00f0va losun fr\u00e1 landi \u00ed hnignun og hins vegar me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 byggja upp jar\u00f0veg og gr\u00f3\u00f0ur\u00feekju sem hvort tveggja bindur kolefni. Mestum \u00e1rangri \u00e1 \u00feessu svi\u00f0i er h\u00e6gt a\u00f0 n\u00e1 \u00e1 landi \u00ed hnignun, \u00fear sem \u00ed raun er m\u00f6gulegt a\u00f0 n\u00e1 samt\u00edmis fram samdr\u00e6tti \u00ed losun og aukinni bindingu. \u00c1rangurinn r\u00e6\u00f0st \u00fe\u00f3 e\u00f0li m\u00e1lsins samkv\u00e6mt mj\u00f6g af \u00e1standi landsins og \u00feeim a\u00f0fer\u00f0um sem beitt er.<\/p>\n\n\n\n<p>Sk\u00f3gr\u00e6kt er vel \u00feekkt lei\u00f0 til a\u00f0 binda kolefni. \u00c1rangurinn r\u00e6\u00f0st \u00fe\u00f3 mj\u00f6g af \u00fev\u00ed hvernig sta\u00f0i\u00f0 er a\u00f0 sk\u00f3gr\u00e6ktinni, b\u00e6\u00f0i hva\u00f0 var\u00f0ar \u00e1stand vi\u00f0komandi lands \u00ed upphafi verkefnis og af vali \u00e1 trj\u00e1tegundum og r\u00e6ktunara\u00f0fer\u00f0um. Eins skiptir m\u00e1li hvernig bindingin er reiknu\u00f0, \u00fe.e. hvort gert er r\u00e1\u00f0 fyrir l\u00ednulegum vexti fr\u00e1 fyrsta degi e\u00f0a hvort reikna\u00f0 er me\u00f0 a\u00f0 tr\u00e9n n\u00e1i ekki fullum afk\u00f6stum \u00ed bindingu fyrr en a\u00f0 einhverjum \u00e1rum li\u00f0num, eins og raunin er. Loks skiptir m\u00e1li hvort bindingunni er dreift \u00e1 fleiri e\u00f0a f\u00e6rri \u00e1r, \u00fe.e. hven\u00e6r tr\u00e9n hafa n\u00e1\u00f0 fullum vexti \u00fear sem binding og losun vegast \u00e1. \u00cd \u00feessu sambandi er einnig nau\u00f0synlegt a\u00f0 huga a\u00f0 hugsanlegum aukaverkunum, svo sem \u00feeim \u00e1hrifum sem sk\u00f3gr\u00e6ktin kann a\u00f0 hafa \u00e1 \u00feann gr\u00f3\u00f0ur og d\u00fdral\u00edf sem fyrir er, b\u00e6\u00f0i fyrir ofan og ne\u00f0an jar\u00f0vegsyfirbor\u00f0i\u00f0.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Reykjav\u00edk 24. mars 2024, Birna Sigr\u00fan Hallsd\u00f3ttir<\/em>. <em> <em>\u00deessi grein er ein af \u00feremur greinum sem innihalda fr\u00e6\u00f0slu um loftslagsm\u00e1l og matv\u00e6lavinnslu. Verkefni\u00f0 var unni\u00f0 \u00ed samstarfi vi\u00f0 <a href=\"https:\/\/matland.is\/\">Matland<\/a> og styrkt af <a href=\"https:\/\/www.rannis.is\/sjodir\/rannsoknir\/loftslagssjodur\/\">Loftslagssj\u00f3\u00f0i<\/a>.<\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group is-content-justification-space-between is-nowrap is-layout-flex wp-container-core-group-is-layout-0b70ad5d wp-block-group-is-layout-flex\">\n<p>[previous page=&#8220;566&#8243;]<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00ddmsar lei\u00f0ir eru f\u00e6rar til a\u00f0 draga \u00far losun fr\u00e1 matv\u00e6laframlei\u00f0slu. Me\u00f0al \u00feessara lei\u00f0a er samdr\u00e1ttur \u00ed notkun tilb\u00fains \u00e1bur\u00f0ar [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":398,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-595","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-greinar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/595","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=595"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/595\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":827,"href":"https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/595\/revisions\/827"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-json\/wp\/v2\/media\/398"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=595"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=595"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/himinnoghaf.is\/greinar\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=595"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}