{"id":703,"date":"2017-09-23T23:17:15","date_gmt":"2017-09-23T23:17:15","guid":{"rendered":"http:\/\/80.85.86.254\/sjor\/?p=703"},"modified":"2024-10-21T18:30:54","modified_gmt":"2024-10-21T18:30:54","slug":"4-4-plastid-i-sjonum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/himinnoghaf.is\/mengunsjavar\/index.php\/2017\/09\/23\/4-4-plastid-i-sjonum\/","title":{"rendered":"4.4 Plasti\u00f0 \u00ed sj\u00f3num"},"content":{"rendered":"

Eins og \u00e1\u00f0ur sag\u00f0i hefur framlei\u00f0sla plasts aukist \u00e1r fr\u00e1 \u00e1ri og fr\u00e1 \u00e1rinu 2015 hafa veri\u00f0 framleidd meira en 300 millj\u00f3n tonn af plasti \u00e1rlega \u00ed heiminum. Tali\u00f0 er a\u00f0 \u00e1 hverju \u00e1ri lendi um 8-10 millj\u00f3nir tonna af plasti (e\u00f0a um 3% af \u00e1rsframlei\u00f0slunni) \u00ed sj\u00f3num.\u00a0\u00dea\u00f0 jafngildir n\u00e6rri 300 kg \u00e1 hverri einustu sek\u00fandu!<\/p>\n

Samtals hafa fr\u00e1 upphafi veri\u00f0 framleidd meira en 9.000 millj\u00f3nir tonna af plasti. \u00dear sem \u00fea\u00f0 tekur plast \u00f3ralangan t\u00edma a\u00f0 brotna ni\u00f0ur m\u00e1 gera r\u00e1\u00f0 fyrir a\u00f0 st\u00e6rsti hlutinn af \u00feessu plasti s\u00e9 enn til sta\u00f0ar \u2013 n\u00e1nar tilteki\u00f0 allt plast sem framleitt hefur veri\u00f0, nema s\u00e1 hluti \u00feess sem hefur veri\u00f0 brenndur. Tali\u00f0 er a\u00f0 um 100 millj\u00f3nir tonna af plast\u00fargangi s\u00e9 a\u00f0 finna \u00ed h\u00f6funum, ef ekki meira, og a\u00f0 \u00ed sj\u00f3num s\u00e9 a\u00f0 finna meira en 5 milljar\u00f0a plastagna! Tali\u00f0 er a\u00f0 um 70% plastsins s\u00f6kkvi til botns, um 15% flj\u00f3ti um \u00ed vatnsmassanum og a\u00f0 um 15% skoli upp \u00e1 land og strendur. Margar strendur eru miki\u00f0 menga\u00f0ar af plasti og v\u00ed\u00f0a er plast\u00fargangur reglulega hreinsa\u00f0ur af str\u00f6ndinni, me\u00f0 tilheyrandi fyrirh\u00f6fn og kostna\u00f0i.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Mynd 4.9. Plast\u00fargangur \u00e1 hafsbotni, \u00e1 str\u00f6nd og \u00e1 floti \u00ed vatnsmassanum.<\/p><\/div>\n

Plasti\u00f0 \u00ed sj\u00f3num \u00e1 r\u00e6tur a\u00f0 rekja til neyslumynsturs okkar og til framlei\u00f0slu- og starfsh\u00e1tta. Plast sem vi\u00f0 notum einu sinni og hendum svo fr\u00e1 okkur \u00e1 g\u00f6tuna \u2013 eins og sumir gera \u00fev\u00ed mi\u00f0ur enn \u2013 mun enda \u00ed sj\u00f3num. Anna\u00f0 hvort f\u00fdkur \u00fea\u00f0 beint \u00fat \u00ed sj\u00f3 e\u00f0a lendir \u00ed ni\u00f0urf\u00f6llum fyrir ofanvatn og fer \u00ed sj\u00f3inn me\u00f0 fr\u00e1veitul\u00f6gnum. \u00cd g\u00f6mlum hverfum \u00e1 h\u00f6fu\u00f0borgarsv\u00e6\u00f0inu fer ofanvatn reyndar me\u00f0 sk\u00f3lpi \u00ed gegnum sk\u00f3lphreinsist\u00f6\u00f0var \u00fear sem allar st\u00e6rri plastagnir og gr\u00f3fari \u00fargangur er sigta\u00f0ur fr\u00e1 \u00e1\u00f0ur en sk\u00f3lpi\u00f0 rennur \u00ed sj\u00f3inn en minni plastagnir, sem t.d. myndast vi\u00f0 slit \u00e1 dekkjum, berast til sj\u00e1var. Plast lendir einnig \u00ed sj\u00f3num vegna fleiri athafna okkar, sem og vegna \u00fdmiss konar i\u00f0na\u00f0ar og starfsemi. \u00cd t\u00f6flu 4.1 er a\u00f0 finna helstu uppsprettur plastmengunar \u00ed sj\u00f3, skipt ni\u00f0ur \u00e1 sj\u00e1vartengda starfsemi annars vegar og athafnir og starfsemi \u00ed landi hins vegar.<\/p>\nTafla 4.1. Uppsprettur plastsins \u00ed sj\u00f3num, annars vegar fr\u00e1 sj\u00e1vartengdri starfsemi og hins vegar fr\u00e1 ath\u00f6fnum og starfsemi \u00ed landi. <\/span>\n\n\n\n\n\t\n\n\t\n\t\n\t\n\t
Sj\u00e1vartengdar uppsprettur<\/th>Uppsprettur fr\u00e1 landi<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
\u00dargangur fr\u00e1 skipum:
\n
  • Kaupskip (farmur, b\u00fana\u00f0ur, o.fl.)<\/li>
  • Herskip, ranns\u00f3knaskip<\/li>
  • Einkaskip<\/li>
  • Ferjur<\/li><\/ul>
    \n<\/td>
Einstaklingar:
\n
  • Rusl sem \u00edb\u00faar skilja eftir \u00e1 v\u00ed\u00f0avangi<\/li>
  • Rusl tengt fer\u00f0amennsku<\/li>
  • Vi\u00f0bur\u00f0ir (t.d. bl\u00f6\u00f0rusleppingar)<\/li><\/ul><\/td>\n<\/tr>\n
Sj\u00e1var\u00fatvegur:
  • Fiskiskip<\/li>
  • Vei\u00f0arf\u00e6ri<\/li>
  • Fiskeldi<\/li><\/ul><\/td>
Starfsemi:
  • I\u00f0na\u00f0ar- og framlei\u00f0slu\u00fatfall (t.d. plastperlur, hli\u00f0arafur\u00f0ir)<\/li>
  • Byggingarsv\u00e6\u00f0i og ni\u00f0urrifssv\u00e6\u00f0i<\/li>
  • Hafnir<\/li>
  • Slippur<\/li>
  • Landb\u00fana\u00f0ur<\/li><\/ul><\/td>\n<\/tr>\n
Anna\u00f0:
  • L\u00f6gleg og \u00f3l\u00f6gleg losun \u00ed hafi\u00f0<\/li>
  • Ol\u00edu- og gasvinnsla \u00e1 sj\u00f3<\/li><\/ul><\/td>
Sveitarf\u00e9l\u00f6g:
  • \u00d3vi\u00f0unandi me\u00f0h\u00f6ndlun \u00fargangs<\/li>
  • Ur\u00f0unar- og m\u00f3tt\u00f6kusta\u00f0ir \u00fargangs n\u00e1l\u00e6gt \u00e1rbakka e\u00f0a str\u00f6ndum<\/li>
  • \u00d3me\u00f0h\u00f6ndla\u00f0 sk\u00f3lp<\/li><\/ul><\/td>\n<\/tr>\n
Tilf\u00e6rsla plast\u00fargangs:
  • N\u00e1tt\u00farulegir atbur\u00f0ir (fl\u00f3\u00f0bylgjur, stormar, \u00fafinn sj\u00f3r)<\/li><\/ul><\/td>
Tilf\u00e6rsla plast\u00fargangs: